احوال و آثار درویش عبدالمجید طالقانی

 نوشته  : استاد سید مصلح الدین مهدوی

درویش عبدالمجید طالقانی  فرزند عبداللّه  خوشنویش و شاعر نامی و بزرگترین خطاط خط شکسته ،  از اهل طالقان در سال 1150 ه. ق.  در روستای «مهران» طالقان متولّد شده و در لباس فقر و درویشی به اصفهان آمده و در این شهر به درویشی و پرسه زنی می گذرانیده، سپس در اثر عشق و علاقه به دنبال کسب کمال و فضائل رفته و در خط شکسته به مقامی رسید که بر همه استادان در این فن مقدّم گردید و به حدّی ترقی کرد که رونق خط شفیعا را شکست. در «مجمع الفصحاء» گوید: بعضی او را بر شفیعا و میرزا حسن رجحان دادند و برخی مانند ایشان شمردند «حاجب شیرازی» درباره او گوید:

ای گشته مثل ز خوشنویسی ز نخست

مفتاح خزائن هنر خامه توست

تا کرده خدا لوح و قلم را ایجاد ننوشت

کسی شکسته را چون تو درست

درویش، در خط شکسته شاگردان بسیاری تربیت کرد که مشهورترین آنان: 

خواجه ابوالحسن فسائی ،  میرزا ابوالقاسم انجوی شیرازی ،  میرزا ابوالقاسم خواجوئی (میرزا کوچک)  ،  میرزا محمّدباقر سروش اصفهانی ،  شیخ رحیم مایل اصفهانی6. آقا محمّدرضا شکسته نویس اصفهانی (آقا رضای کر) ،   میرزا عبدالوهاب کلانتر (حاکم اصفهان) و فضعلی بیگ دنبلی خوئی بوده اند.

از آثار گرانبهای او جز قطعات و مرقعات متعدّد، نسخه ای از «گلستان سعدی» است که در کتابخانه سلطنتی سابق موجود بوده است.

نمونه خط درویش عبدالمجید در موزه کتابخانه ملی ملک

در شعر، در اوایل «خموش» تخلّص می کرد. شخصی در حضور او عمدا یا سهوا «خموش» را «چموش» خواند، مرحوم درویش از آن پس تخلّص خود را تغییر داده و نام خود را تخلّص قرار داد. کم شعر می گفت و استادانه می سرود. از اعضاء انجمن مشتاق بود. دیوانش قریب به دو هزار بیت می باشد که با مقدمه استاد احمد سهیلی خوانساری به چاپ رسیده است. نسخه ای از دیوان اشعارش در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران موجود است.

مرحوم انصاری در «بدایع و نوادر» گوید: غالبا به مالاریا مبتلا بوده و در  چهارشنبه 15 محرم الحرام  سال 1185  ه. ق.  وفات یافته است.

بنای یادبود درویش عبدالمجید در مهران طالقان

آذر بیگدلی ماده تاریخ وفاتش را گوید:

زد رقم از پی تاریخ وفاتش «آذر»: «شده ایوان جنان، منزل درویش مجید»

و در کتاب «دویست سخنور» تألیف شاعر گرانمایه تبریزی آقای علی نظمی این مادّه تاریخ از ایشان به چاپ رسیده است:

درویش مجید طالقانی

آن فاضل خوشدل و وفاکیش

آن قدوه اهل دل که در خط

آوازه او ز «میر» شد بیش

روزی که گسست دل ز عالم

و آسوده از این تلاش و تشویش

تاریخ وفات او عیان شد

خواندند، چون «رحمتی به درویش»

سنگ مزار درویش عبدالمجید در تخت فولاد اصفهان

درویش عبدالمجید را پس از وفات در قبرستان مقابل تکیه میر فندرسکی  در تخت فولاد اصفهان دفن کردند و اینک مزارش معلوم و معیّن است.

از اشعار اوست:

نه آدمی است کسی کو تو را پری داند

پری کی این همه شوخی و دلبری داند

تو ای متاع محبّت چگونه کالائی

که قیمت تو نه بایع، نه مشتری داند

نه من به بندگی خواجه دگر راضی

نه خواجه ام روش بنده پروری داند

 

 

 

فهرستواره آثار تاریخی محله طوقچی اصفهان

 

 

- مزار صاحب بن عباد شاعر و ادیب و دانشمند و وزیر فرهیخته دوره آل بویه

*****

                       

- مزار بابا قادر از عرفای گمنام اصفهان در جنب مزار صاحب بن عباد

*****

 

- قبرستان طوقچی که از بین رفته و به مسجد و خانه و مغازه تبدیل شده است.

قبرستان طوقچی که بزرگترین قبرستان شمال شهر اصفهان در دوره صفویه بوده و در دوره رضا شاه پهلوی به چندین مدرسه از جمله دبیرستان هاتف و مدرسه نم نبات و کشتارگاه دام تبدیل شد. اکنون کشتارگاه به پارک تبدیل شده است. در این قبرستان تعداد زیادی از دانشمندان و شاعران از جمله محمد قاسم قاسمی اردستانی شاعر قرن دهم هجری دفن شده بودند که شرح حال آنان در کتاب تذکره القبور موجود است

*****

بازار طوقچی که ادامه بازار تاریخی میدان کهنه بوده و مطابق برخی نقل قول ها به طرف شمال امتداد داشته و تا گود ضرابی در سه راه زینبیه ( عوارضی ) امتداد داشته است. این موقعیت بازار در دوره سلجوقی بوده و بعد در دوره های بعد قسمت شمالی بازار تخریب شده است.

*****

 

- مطابق نقل ریش سفیدان محل پل قدیمی در طوقچی بوده که پل انجیل نام داشته است. از محل سرچشمه در خیابان مدرس چشمه نیلی بوده که آب آن از طوقچی به ده هفتون می رفته است. به قول بعضی در کنار پل انجیل کلیسای مسیحیان به نام انجیل بوده و برخی می گویند کنار پل درخت انجیر کاشته بودند

*****

محله فلفلچی از محله های وابسته به طوقچی است. حافظ ابونعیم اصفهانی در قرن چهارم هجری از این محل به نام فلفلان یاد کرده و تعدادی از محدثان که از فلفلان بود اند را نام برده است. تا ده سال پیش کاشی قدیمی شهرداری که روی آن نوشته بود کوچه فلفلچی در پشت بیمارستان فیض موجود بود ولی الآن نیست.

*****

 

- مزار سلطان اسد که در کوچه صاحب بن عباد در حسینیه طوقچی ( امام خمینی) بود و نمی دانم هنوز هست یا نه. در کتاب گنجینه آثار تاریخی اصفهان دکتر هنرفر متن سنگ قبر سلطان اسد را نوشته است.

*****

 

تیمچه نو از بازارچه های قدیمی محله طوقچی

*****

 

- مسجد کوچه منار سفید و لابد توی این کوچه یک منار سلجوقی بوده که از بین رفته و در هیچ کتابی مطلبی درباره اش ندیده ام

مصلای طوقچی که محل برگزاری نماز اعیاد بوده و در سال های اخیر حجت الاسلام جعفریان زمین های آن را از تصرف دیگران خارج ساخته و مسجد و حوزه علمیه آبرومندی در آن بنا کرده اند

****

                       

سقاخانه طوقچی که در زیر بازار طوقچی و زیر یک طاق ( چارسوق ) بلندی واقع شده بود و درداخل آن نقاشی های مذهبی زیبایی بود که در سالهای اخیر طاق و سقاخانه و نقاشی ها را از بین بردند و جای آن سقاخانه جدید ساختند

*****

 

- مزار باباتبردار در داخل مسجد صاحب بن عباد که به نوشته مرحوم سید مصلح الدین مهدوی قبر طبرانی اصفهانی محدث بزرگ و مولف معجم بوده است

*****

---

 

مسجد مصری از مساجد ممتاز و ارزشمند و تاریخی بازمانده از عصر صفوی بوده و یک تاجر از اهالی روستای مصر در خور و بیابانک با هزینه خودش ساخته بود و متاسفانه در سالهای اخیر دخل و تصرف های نابجا در آن کرده اند

*****.

 

مزار خواجه میر حسن مقابل مسجد مصری که متاسفانه خراب کرده اند و باید دید که سنگ مزار نفیس آن کجاست

*****

 

- حمام زعفرانی از حمام های تاریخی و زیبای محله طوقچی که سال 93 تخریب شدو قدمت آن به قبل از دوره صفویه برمی گردد

*****

 

- حرم راس الرضا که محل دفن سر یکی از امامزادگان مظلوم و شهید است. در زمان حکومت خلافت عباسی این سید بزرگوار دستگیر و به شهادت می رسد و تن مطهرش در قمشه دفن می شود و سرش را برای حاکم دست نشانده اصفهان می فرستند و عاقبت سر مطهر در طوقچی دفن می شود . مزار امامزاده شاهرضا در شهرضا از دوره صفویه تا امروز زیارتگاه عاشقان اهلبیت بوده است

*****

 

- در هنگامی که برای احداث زیر گذر در میدان طوقچی گودبرداری می کردند در ابتدای کوچه صاحب بن عباد تنبوشه های سفالی کشف شد که مسیر آبیاری را نشان می داد

*****