مدارس علمی و دینی قزوین
مدارس علمی و دینی قزوین
شهر مذهبی و کهن قزوین از دیرباز دارای مدارس علمیهی متعددی بوده که کثیری از آنها به مرور زمان از بین رفتهاند؛ مانند مدارس علمیهی ابوعبدا... محمدبن ابراهیم خلیلی، مدرسهی حیدریه در بلاغی، مدرسهی امیرزاهد، مدرسهی ایتگین ترکی، مدرسهی خلیفه سلطان، مدارس خلیلیه و خلیل عبدالجبار، مدرسهی نواب سلطان، نوریه، سعدبنعبدالمجید، صاحببن عباد، مدرسهی آقا در محلهی خندقبار. مدارس موجود اعم از «متروکه و معموره» به شرح ذیلاند: ـ
1ـ مدرسهی جدید با ابراهیمیه که بانی آن حاج محمد ابراهیم از طایفهی میرزاست، در قبل از انقلاب اسلامی، دایر بوده و مورد استفادهی طلاب محترم و فعلا مخروبه و متروکه است و متولی آن دنبال افراد خیر و اخیاری است که مدرسه را نوسازی کنند.
ـ2ـ مدرسهی حاج سیدابراهیم تنکابنی که از مجتهدین نامی شهر بوده است. این مدرسه در اول خیابان سعدی است و در دههی 40 توسط حاج سیدحسین تنکابنی نوسازی و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی مورد تصرف و استفادهی ارگانها و نهادهای دولتی بوده که باید آن را تخلیه و تحویل حوزهی علمیه نمایند تا براساس اهداف و نیات واقف عمل گردد. ـ
3ـ مدرسهی پیغمبریه که بانی آن نامعلوم است و موفق به اتمام آن نگردیده است. بنای نیمه تمام را محمد تقیا ابن میرزا هدایت اصفهانی معروف به ساروتقی در شعبان 1055 به اتمام رسانیده است، در سال 1150 هجری و 96 سال پس از اتمام بنای نیمه تمام مدرسه توسط وزیر شاه عباس دوم «ساروتقی» مولاوردی بک نامی آن را تعمیر کرده است؛ مدرسه فعلا طلبه ندارد.
ـ4ـ مدرسهی سردارین در جنوب شهر که بانی آن حسن خان و حسین خان سردار هستند که به همین جهت »سردارین» نامیده شده. تولیت مدرسه با مرحوم شهید ثالث و نظارت آن با اولاد مرحوم حسین خان سردار است؛ در 1290 این مدرسه خالی از طلبه شد و در 1315، ادارهی فرهنگ دبستان دولتی در آن دایر میکند. در آغازین سالهای 1340 شمسی به همت حضرات آیات باریکبین و شالی مدرسه تعمیر و احیا شد و طلاب باانگیزه و علاقهمند به امام خمینی(ره) تحت سرپرستی حجتالاسلام ابراهیم امیریخیارجی در آن به تحصیل و تبلیغ میپردازند که بیشتر طلاب آن دوره از خادمان انقلاب اسلامی در مسئولیتهای مختلف هستند. تعمیرات مدرسهی مذکور در بعد از انقلاب از طریق مرحوم حضرت آیتا... باریکبین و توسط موسسهی مدیریت حوزهی علمیهی قزوین و ادارهی میراث فرهنگی صورت گرفته و موقوفات آن تحت تولیت ادارهی اوقاف و نظارت فردی از دودمان سردارین است. در مدرسهی مذکور سالها جمعی از روحانیون و طلاب متاهل با خانواده و به صورت متناوب در آن سکونت داشتند که البته چند سالی است این مدرسه تخلیه شده و در دست مرمت توسط میراث فرهنگی است.
ـ5ـ مدرسهی پنجعلی که ظاهرا در زمان صفویه ساخته شده؛ اما نام بانی و تاریخ بنای آن نامعلوم است. ادارهی فرهنگ در آن دبستانی به نام بدر میسازد و سپس دبستان نوبنیادی به نام محمد قزوینی در جای قبلی احداث میکنند و سپس مدرسهی ایران و ... و فروشگاه تعاونی فرهنگیان میشود و با پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی با پیگیریهای حضرت آیتا... باریکبین مدرسهی قدیمهی پنجعلی از آموزش و پرورش تحویل گرفته میشود و با خرید خانهای در مجاورت آن، مدرسه به نحو آبرومندی نوسازی شده و در مرکز شهر «خیابان پیغمبریه» با چهار طبقه از با رونقترین و معتبرترین مدرسهی دینیهی شهر است که مورد استفادهی طلاب است و به نام مبارک امام صادق(ع) نامگذاری میشود. در کنار این حوزه، کتابخانهی امام صادق(ع) که از کتابخانههای مرجع و آبرومند شهر است و معاونت پژوهش و تحقیقات حوزه واقع است که بر غناء و مرکزیت این مرکز دینی و اسلامی افزوده است.
ـ6ـ مدرسهی التفاتیه در مرکز شهر و در خیابان امام خمینی اعلیاله مقامه الشریف واقع است و آنگونه که گفته شده در عصر پادشاهان مغول به دستیاری یکی از امرای نیک نفس به نام خواجه التفات بنا شده و به نام وی معروف شده است؛ اما تاریخ بنا و زمان زندگی بانی نامعلوم است. تولیت مدرسه در قبل از انقلاب با اعلم علمای شهر بوده است و پس از پیروزی انقلاب اسلامی تولیت آن با ادارهی کل اوقاف و امور خیریه است. این مدرسه در ادوار گذشته از مدارس معتبر و با رونق شهر بوده و مرکز تدریس و رفت و آمد بزرگانی همچون حضرات آیات سیدموسی زرآبادی، سیدابوالحسن رفیعیقزوینی، شیخ یحیی مفیدی، شیخ علیاکبر الهیان و حاج شیخ عبدالرحیم ساعت اعلیاله مقامهم بوده است. البته این مدرسه هم مانند بسیاری از مدارس علمیه در حکومت رضاخان از دست روحانیت و طلاب گرفته میشود و به عنوان مدارس دولتی از آنها استفاده میشود. آیتا... حاج شیخ عبدالکریم زنجانی که از علمای بنام نجف و مرتبط با دولت ایران بوده در سفری که به ایران داشته، هنگام عبور از قزوین در اقبالیه «سلطانآباد قبلی» مورد استقبال علماء و طلاب حوزهی علمیهی قزوین قرار میگیرد و آقایان در مقام استفاده از موقعیت ایشان به منظور آزادسازی مدرسهی مغصوبه برمیآیند. ایشان هنگام عبور در مقابل مدرسه توقف کوتاهی میکند و طلبهها از این فرصت استفاده کرده وارد مدرسه میشوند و فردای آن روز هم آیتا... رفیعی در معیت ایشان وارد مدرسه میشوند و مورد استقبال طلاب قرار میگیرند و با این اقدام نیمی از مدرسه که یک دبستان بوده، آزاد شده و به تصرف طلاب درمیآید و با اقدامات ایشان در تهران، نیمهی دوم مدرسه که دبستانی دیگر بود؛ هم آزاد میشود و در نتیجه مدرسهی التفاتیه پس از سالها اشغال غاصبانه در اختیار طلاب قرار میگیرد. بعد از هجرت آیتا... رفیعی به تهران آیتا... سامت تولیت مدرسه را عهدهدار و تعمیراتی در آن انجام میدهند و چند سال قبل از ارتحال شان مدرسه را در اختیار مرحوم آیتا... باریکبین قرار میدهند تا با تعمیرات اساسی مدرسه رونق گذشته را بازیابد. با پیگیریهای ایشان و با عنایات مقام معظم رهبری (مدظله) توسط ادارات اوقاف و میراث فرهنگی تعمیرات اساسی در مدرسه معمول و با خرید سرقفلی دو مغازه درب ورودی مدرسه به حالت اولیه درمیآید و توسط موسسهی مدیریت حوزهی علمیهی قزوین که تحت اشراف و نظارت حضرت آیتا... باریکبین قرار داشت؛ حدود 400 متر بنا شامل سالن مطالعه، کلاس درس، سرویس دستشویی، آشپزخانه ، حمام و 2 واحد مسکونی برای مدیر و خادم در حیاط خلوت مدرسه احداث میشود. این مدرسه پس از احیا، چند سال است که مورد استفاده حدود 80 طلبه است که با عنوان سفیران هدایت برای یک دوره پنج ساله پذیرفته شده و پس از آموزش علوم دینی برای تبلیغ به روستاها اعزام میشوند. ـ
7ـ مدرسهی بزرگ صالحیه که بانی آن آیتا... حاج ملاصالح برغانی از مجتهدان بنام بوده و در خیابان مولوی واقع است. این مدرسه در دورانی، از مدارس با رونق شهر بوده و با حجرات متعدد در سه طبقه حدود 400 طلبه در آن اسکان و اشتغال به تحصیل داشتهاند که یکی از آنها علامه رفیعی بوده است به مرور زمان و به جهت عدم تعمیرات لازمه از رونق مدرسه کاسته میشود به نحوی که حجرات طبقهی اول زیر خاک دفن میشوند. در سالهای 42 و 43 با همت والای حضرات آیات شالی و باریکبین مدرسه مورد تعمیر قرار گرفته و احیاء میشود و طلاب ارزندهای با سرپرستی حجتالاسلام اشکوری در آن مشغول به تحصیل میشوند؛ البته با پیروزی انقلاب اسلامی و نوسازی مدارس علمیه امام صادق (ع) و مولاوردیخانی از رونق این مدرسه کاسته میشود و با وجود هزینههایی که از ناحیهی حضرت مرحوم آیتا... باریکبین و تولیت مدرسه از محل موقوفات برای تعمیرات و نگهداری مدرسه صورت گرفته طلاب شبخوانی نداشت و از سال 84 سازمان میراث فرهنگی شروع به تعمیرات اساسی در مسجد و مدرسه کرده و حجرات طبقهی نخستین زیر خاک دفن شده را از زیر خاک خارج و نوسازی کرده و مشغول مرمت طبقات دوم و سوم هستند که پس از احیاء طبقهی نخستین، هم اینک مدرسه مورد استفاده طلاب قرار گرفته و بحث و درس در آن جاری است تا مرمت بخش های دیگر نیز به پایان برسد. ـ8ـ مدرسهی شعبان کردی واقع در محلهی سکه شریحان شمال خیابان شهید انصاری که بانی آن مرحوم شیخ محمدحسن شعبان کردی از علمای قزوین بوده است این مدرسه در دورانی ویران میشود و در دوران پهلوی به تصرف ادارهی فرهنگ درآمده و به عنوان مدرسهی دولتی از آن استفاده میشود، مدتی هم مدرسهی اسلامی مرحوم صفایی بود. با پیروزی انقلاب، مدرسهی دولتی متروکه توسط حضرتآیتا... باریکبین از آموزش و پرورش تحویل و مسجد و مدرسه در 3 طبقه توسط معظمله نوسازی و بنام مدرسهی علمیهی کوثر مورد استفادهی خواهران طلبه است.
ـ9ـ مدرسهی آقاسی، مسعودیه یا شیخ الاسلام را یکی از امرای ترکمانیه قزوین بنام آقاسی بنا کرده و میرزا عباس ایروانی مشهور به حاج میرزا آقاسی وزیر معروف محمدشاه قاجار که در آن مدرسه تحصیل میکرده، در زمان صدارت خود تعمیراتی در آن انجام میدهد که بنام ایشان مشهور میشود؛ در سال 1321 هجری مرحوم حاج میرزا مسعود شیخ الاسلام قزوینی به تجدید بنای آن همت میگمارد که بنام ایشان مشهور میشود؛ در سال 1326 شمسی که مدرسه متروکه بود ادارهی فرهنگ، مدرسه را تعمیر و دبستانی بنام مسعود در آن دایر میکند؛ سپس متروکه میشود و حدودا از سال 1335 شمسی تا 42 بخشی از آن گرمخانهی شهرداری و در حجرات نیمه معمورهی شمالی دانش آموزانی از روستاها با سفارش اوقاف و ادارهی فرهنگ اسکان مییابند و از سال 43 این مدرسه همانند مدارس سردارین و صالحیه با تلاشهای خستگیناپذیر حضرات آیات باریکبین و شالی و کمکهای مردم خیر حجرات مدرسه مورد بازسازی و حجرات جنوبی نوسازی میشوند و با پذیرش طلاب شایسته با سرپرستی حضرت آیتا... باریکبین، مدرسهی احیاء و رونق گذشته را بازمییابد. با پیروزی انقلاب بنا به ضرورت برای مدتی این مدرسه محل استقرار کمیتهی انقلاب اسلامی شد و سران جنایتکار رژیم طاغوت دستگیر و در حجرات این مدرسه زندانی میشوند. بعد از این دوران نه چندان طولانی، مدرسه دوباره به حالت اولیه بازگشت و پذیرای طلاب شد که این روند تاکنون ادامه دارد و مرمت لازمه هم در بعد از پیروزی انقلاب از ناحیهی مرحوم حضرت آیتا... باریکبین و ادارهی میراث فرهنگی صورت گرفته و مدرسه بحمداله بر اساس نیات واقفین به خوبی اداره میشود.
ـ10ـ مدرسهی محسنیه واقع در کوچهی چراغ برق خیابان پیغمبریه که بانی آن مرحوم دکتر محسن شفایی است و با تدارک و تامین نیازهای اولیهی آن چند سالی است که مورد استفادهی مهد قرآن کریم استان است که فرزندان خردسال مردم در آن قرآن کریم را فرا میگیرند.
ـ11ـ مدرسهی مولاوردیخان که بانی آن مرحوم ملاوردیخان یکی از اجداد حاجی ساروخان و از خوانین طایفهی ذوالقدر در زمان کریم خان زند است. بنای مدرسه در سال 1177 قمری تمام شده و آنگاه به مرور خراب و متروکه میشود. سالها بعد یکی از احفاد مولاوردیخان که همنام جد خود، معروف به خان دوم بود به تجدید بنای مدرسه اقدام و در 1250 هجری به اتمام آن موفق میشود. با این همه، دوباره مدرسه رو به ویرانی میرود که متولی تعمیراتی می کند و با احداث خیابان مولوی، حیاط آبریز مدرسه جزو خیابان میشود و بعد از پیروزی انقلاب مدرسه از محل موقوفات مرحوم مولاوردیخانی طابثراه که از درآمد قابل توجهی برخرودار است و توسط هیات امناء موقوفات معرفی شده از ناحیهی حضرت مرحوم آیتا... باریکبین تجدید بنا شده و با حجرات متعدد در سه طبقه پذیرای طلاب سالهای اول، دوم و سوم حوزهی علمیه قزوین بوده و میباشد. موقوفات مرحوم مولاوردیخانی فعلا دارای متولی از خاندان مولاوردیخانی است که هزینهی نوسازی مسجد و تعمیرات مدرسه و کمک به طلاب را، از محل درآمد موقوفات پرداخت میکند؛ البته بخش قابل توجهی از هزینههای آموزشی مدرسه مذکور در زمان حیات پر برکت مرحوم حضرت آیتا... باریکبین از ناحیهی ایشان تامین میشد. * در تهیه این گزارش از کتابهای ارزشمند «مینودر» اثر مرحوم سید محمد علی گلریز و «سیر تاریخی بنای شهر قزوین و بناهای آن» تالیف دکتر سید محمد دبیرسیاقی هم استفاده شده است.
منبع
---------------------------------------------------------
شنبه 23 دي 1396